Het beroemdste en belangrijkste monument van Urbino is het Palazzo Ducale, dat wordt beschouwd als een van de mooiste Renaissance gebouwen in Italië. De twee torens van het paleis vormen het symbool van de stad. Het is onder andere de zetel van de Galleria Nazionale delle Marche.
Palazzo Ducale Urbino
Adres, openingstijden en toegangsprijs

Adres: Piazza Duca Federico, 107 – 61029 Urbino (tel. +39 0722 322625). Openingstijden: Van 08.30 tot 19.15 uur (maamdag van 08.30 tot 14.00 uur). Toegangsprijs: 6,50 Euro; EU inwoners 18-25 jaar oud: 4,50 Euro; 0-17 jaar oud: gratis, ongeacht land van herkomst. De eerste zondag van de maand is het Palazzo Ducale voor iedereen gratis.
Beschrijving en geschiedenis
Het Palazzo Ducale is gebouwd in opdracht van Hertog Federico da Montefeltro, die hiervoor wel een groot aantal al bestaande construkties met de grond gelijk moest maken.
In tegenstelling tot vergelijkbare voorgaande gebouwen was het niet bedoeld als verdedigingskasteel, maar een open gebouw bedoeld om mensen er vrij in te laten rondlopen.
Het eerste deel van het palazzo werd ontworpen door de architekt Maso di Bartolomeo, terwijl Luciano Laurana later de uitbreiding en de transformatie tot koninklijk paleis voor zijn rekening zou nemen.
Met de bouw werd in 1468 een begin gemaakt. Na een onderbreking toen de hertog stierf (1482) werd er tot ver in de 16e eeuw aan het paleis gewerkt, door architekten als Francesco di Giorgio Martini en Girolamo Genga.
De laatste hertog van Urbino, Francesco Maria II della Rovere, stierf in 1631, waarna het hertogdom deel uit kwam te maken van de pauselijke staat. Een opeenvolging van kardinalen die in het Palazzo zetelden ging er vervolgens vandoor met de in de loop der jaren door de hertogen verzamelde kunstwerken.
Na de eenwording van Italië werd het paleis tot Nationaal Monument verklaard. In 1883 kwam de Galleria dell’Istituto d’Arte (die in 1912 omgedoopt werd tot Galleria Nazionale delle Marche) er te zetelen.
Hoogtepunten Palazzo Ducale Urbino
- Cortile d’Onore: Deze “Erebinnenplaats” is ontworpen door Laurana en wordt geheel geflankeerd door een portico. De inscriptie op het hoofdgestel eert Federico da Montefeltro.
- Bibliotheek: De werken die zich in deze beroemde hertogelijke bibliotheek bevonden zijn in 1657 overgebracht naar de Bibliotheek van het Vaticaan. In de belendende zalen zijn reliëfs te zien die o.a. oorlogsmachines voorstellen en door Francesco di Giorgio Martini ontworpen en door Ambrogio Barocci vervaardigd zijn.
- De Monumentale Trap van het Palazzo Ducale is ontworpen door Laurana en versierd door Barocci. Het standbeeld van de hertog is in 1604 gemaakt door Girolamo Campagna.
- Appartamento della Jole: Het Palazzetto della Jole is het oorspronkelijke door Federico da Montefeltre gebouwde deel van het Palazzo Ducale. Het is genoemd naar de op een open haard gebeeldhouwde afbeelding van de mythologische figuur Iole.
- Appartamento dei Melaranci: Dit apartement is versierd met 14e eeuwse kunst. Hoogtepunten zijn een door Maestro di Verucchio beschilderde crucifix, een poliptiek van de hand van G. Baronzio en een “Madonna met Kind” van A. Nuzi.
- Het Appartamento degli Ospiti bevat o.a. houten beeldhouwwerken uit de 15e eeuw en een verzameling gouden munten uit dezelfde periode.
- In het Appartement van Hertog Federico zijn o.a. twee schilderijen van Piero della Francesca te zien. Andere delen van dit appartement zijn de Sala delle Udienze (“Ontvangstzaal”), het Kapelletje van Guidobaldo, de studeerkamer van de Hertog zelf, de Kapel van de Vergiffenis en het Tempietto delle Muse. In de slaapkamer van de hertog is o.a. een portret van hemzelf en zijn zoon te zien. Andere zalen zijn de Sala degli Angeli en de Sala delle Veglie, waar de culturele bijeenkomsten gehouden werden die door Baldassare Castiglione in zijn boek Il Cortegiano (een handleiding voor hoe een hoveling zich diende te gedragen) schreef.
- Appartamento della Duchessa: Ook het apartement van de hertogin maakt nu deel uit van de Galleria Nazionale delle Marche. Het is hier dat het belangrijkste deel van de collectie te zien is. De Sala del Trono was de zaal die de hertog voor zijn feesten gebruikte.
- Het Appartamento Roveresco is door Bartolomeo Genga in opdracht van Guidobaldo II della Rovere ontworpen en neemt de tweede verdieping van het paleis in beslag. Het is hier dat het Karamiek Museum zich bevindt.